Wystawa pt. Z nieludzkiej ziemi do Włoch
Dodano: 21-10-201917.10.2019 r. w Sali Gobelinowej sanockiego zamku odbyło się otwarcie wystawy: Z NIELUDZKIEJ ZIEMI DO WŁOCH – ŻOŁNIERZ I ARTYSTA. Malarstwo Tadeusza Wojnarskiego 1922-1999.
W wernisażu uczestniczył syn artysty-żołnierza p. Tadeusz Wojnarski jr. Przybyli przedstawiciele władz powiatowych z p. Starostą Stanisławem Chęciem i miejskich z Przewodniczącym Rady Miasta Sanoka: Andrzejem Romaniakiem a także osoby związane z dawną opozycją antykomunistyczną. Obecni byli historycy, harcerze, regionaliści, młodzież. Samą wystawę urządzono na poddaszu Zamku Królewskiego w Sanoku. Wszystkie prezentowane na niej prace pochodzą z zbiorów rodziny artysty. Wystawa potrwa do 1 grudnia 2019 r. Serdecznie zapraszamy!
Tadeusz Wojnarski urodził się w Warszawie 12 września 1922 roku. W II Rzeczypospolitej został uczniem warszawskiego gimnazjum im. Tadeusza Rejtana, ale do matury brakował mu rok, ponieważ wybuchła wojna. Nękaną bombardowaniami Warszawę opuścił już w pierwszych dniach września 1939. Wraz z matką i młodszym bratem został ewakuowany na południowo-wschodnie rubieże kraju, zupełnie nie zdając sobie sprawy z niebezpieczeństwa nadchodzącego ze Wschodu. Po napaści Związku Radzieckiego na Polskę Wojnarski, marząc o powrocie do Warszawy, podjął w styczniu 1940 roku nieudaną próbę przekroczenia granicy niemiecko-sowieckiej na okupowanym terytorium Polski. Aresztowany przez radzieckie służby graniczne, osadzony został najpierw w więzieniu w Przemyślu, następnie więziony był w Odessie, skąd ostatecznie deportowano go do łagru w Iwdielu u podnóża Uralu Północnego, do katorżniczej pracy w lasach syberyjskich. Po układzie Sikorski-Majski Tadeusz Wojnarski został zwolniony z łagru (1941), następnie zaciągnął się w Namanganie (Uzbekistan) do formowanej Armii Polskiej gen. Władysława Andersa i wraz z nią w marcu 1942 opuścił ZSRR. W kwietniu tego samego roku w Palestynie rozpoczął szkolenie wojskowe, po czym pod koniec lata wyjechał do Iraku, gdzie po roku ukończył szkołę podchorążych. Powróciwszy do Palestyny, wziął udział w kursie maturalnym i wkrótce otrzymał świadectwo dojrzałości. Przydzielony do 2. Karpackiego Pułku Artylerii Lekkiej 2 Korpusu Wojska Polskiego odbył całą kampanię włoską – najpierw w stopniu kaprala, a następnie podporucznika. Brał udział w bitwie o Monte Cassino, w wyzwalaniu Ankony, przełamaniu Linii Gotów, w walkach w Apeninie Emiliańskim, w bitwie o Bolonię.
Tadeusz Wojnarski, który już w czasach szkolnych wykazywał zdolności artystyczne, odkąd tylko wyszedł z łagru, prawie wcale nie rozstawał się z przyborami do rysowania i malowania. Nieustannie tworzył – głównie we wcale niełatwej technice akwareli. We Włoszech najwięcej okazji ku temu dawały mu dłuższe chwile wypoczynku, mające miejsce miedzy kolejnymi działaniami bojowymi 2. Korpusu, ale malował też w trakcie walk. Niemałą rolę odgrywał tu sam fakt służby w artylerii, zajmującej się zwykle wspieraniem innych rodzajów wojsk. Była to służba dużo lżejsza i spokojniejsza od tej choćby w piechocie, która zawsze walczyła w najbliższej odległości wroga. Znamiennym jest to, iż prace wychodzące spod ręki młodego Wojnarskiego przez cały czas trwania kampanii włoskiej tylko w niewielkim stopniu związane były tematycznie z wojną. Przyczyny takiego stanu rzeczy były zapewne różne: aby oderwać się od otaczającego go koszmaru, by ratować w ten sposób zagrożoną psychikę, po części po to, aby przenieść na papier to, co widział. Młody artysta w każdym razie upodobał sobie widoki przemierzanych wiosek i miasteczek, nadmorskie i górskie pejzaże. Chętnie malował też portrety, zwłaszcza portrety kolegów i towarzyszy broni. Podkreślenia wymaga fakt, że obok Tadeusza Wojnarskiego, wśród ponad 120-tysięcznej rzeszy Polaków, jaką gen. Władysław Anders wyprowadził z „nieludzkiej ziemi“, było wielu artystów, młodych adeptów sztuki czy mających artystyczne zacięcie samouków. Niezależnie jednak od wojskowych rygorów oraz nienaturalnych dla twórczości plastycznej okoliczności znaleźli oni w tej wojennej zawierusze (niekiedy przy znacznym wsparciu generała) warunki dla rozwoju swojej twórczości. Zaraz po zakończeniu wojny dowódca 2 Korpusu umożliwił nawet swoim artystycznie uzdolnionym żołnierzom podjęcie albo też kontynuację studiów wyższych na Akademii Sztuk Pięknych w Rzymie. Z tej szansy skorzystał też młody Wojnarski. Studiów na rzymskiej Akademii jednakże nie ukończył. W maju 1946 zapowiedziano demobilizację Korpusu i wyjazd jego żołnierzy z Włoch do Wielkiej Brytanii. Polakom pozostawiono alternatywę: albo powrót do Polski rządzonej przez komunistów, albo pozostanie na Zachodzie. Wojnarski nie chciał wracać do Polski, bo jak twierdził, wprawdzie „wojna była skończona, [ale] dla nas trwała ona jeszcze dalszych 45 lat. Kto był świadomy przegranej, do kraju nie wrócił. Walczył dalej, inną bronią.“ Zawiedziony wiarołomnością aliantów wobec Polski, nie widział też swojej przyszłości na Wyspach Brytyjskich. Ostatecznie, dzięki programowi stypendialnemu katolickiej fundacji Pax Romana, udał się na wiele lat do Hiszpanii. Tam, w madryckiej Escuela Central de Bellas Artes de San Fernando ukończył wydział malarstwa z tytułem profesora rysunku (1959). Rok wcześniej, w 1958 roku, osiadł na stałe w Szwajcarii, gdzie do końca swojego życia aktywnie angażował się w tamtejsze polsko-szwajcarskie życie kulturalne.
Tekst: Muzeum Historyczne w Sanoku
