Szlaki turystyczne
SZLAKI PIESZE
Czerwony szlak
Orli Kamień 518 m n.p.m Szlak pieszy PTTK wiodący z Sanoka (PKP dw. główny) przez Góry Słonne i Pogórze Przemyskie do Przemyśla. W okolicach Sanoka umożliwia dotarcie na Orli Kamień (518 m n.p.m.) – szczyt z atrakcyjnymi formami skalnymi oraz punktem widokowym na Sanok, a także najwyższy szczyt Gór Słonnych – Słonny Wierch (670 m n.p.m.) – przez który przebiega granica miasta.
Obecnie na Orli Kamień wiedzie ścieżka edukacyjno – przyrodnicza powstała przy udziale Nadleśnictwa Brzozów, Urzędu Miasta Sanoka oraz Zespołu Parków Krajobrazowych w Przemyślu.
Niebieski szlak
Szlak pieszy PTTK wiodący z Sanoka (PKP dw. główny) przez Pohary i Suliłę na Chryszczatą. W okolicach Sanoka umożliwia dotarcie na położony na południe od miasta masyw Wiechy . (Łazy Stróżowskie 521 m n.p.m.)
Żółty szlak
Łącznikowy szlak PTTK umożliwiający dotarcie z Sanoka (PKP dworzec. główny) do szlaku czerwonego na Orlim Kamieniu. (518 m n.p.m.) W połączeniu z odcinkiem czerwonego szlaku z Orlego Kamienia do Sanoka – Białej Góry, tworzy atrakcyjną trasę spacerową.
Zapraszamy na stronę poświęconą Szlakowi Ikon – www.szlakiemikon.pl
Ulucz – filia MBL Sanok
Szlak Ikon – pieszy, znakowany jest znakami szlaku spacerowego, w kolorze niebieskim. Wiedzie z Sanoka, Doliną Sanu i Parkiem Krajobrazowym Gór Słonnych, poprzez najciekawsze obiekty architektury cerkiewnej w regionie. Przebiega na Trasie: Sanok Muzeum Historyczne (Galeria Ikon) – Prawosławny Sobór Katedralny – Muzeum Budownictwa Ludowego – cerkiew w Międzybrodziu – Góra Krzyż – Orle Skały – Słonny Wierch – cerkiew w Tyrawie Solnej – Mrzygłód – góra Przysłup – cerkiew w Hłomczy – cerkiew w Łodzinie – Witryłów – cerkiew w Uluczu – cerkiew w Dobrej – góra Gródek – Kreców – cerkiew w Siemuszowej – cerkiew w Hołuczkowie – Góra Słonna – Wujskie – Granicka – cerkiew w Sanoku – dzielnica Olchowce – Muzeum Historyczne. Jego łączna długość wynosi ponad 70 km. Przebieg trasy i opisy wykonał Robert Bańkosz. znakowania dokonało PTTK Oddział Ziemia Sanocka.
Szlak Przygód dobrego Wojaka Szwejka
Znakowany jest znakami szlaku pieszego, czarnymi na żółtym podkładzie. Wiedzie od granicy polsko-słowackiej w Radoszycach, wzgórzami Bieszczadów i Beskidu Niskiego oraz Pogórza Bukowskiego nad Doliną Osławy do Sanoka, a następnie przez Góry Słonne, Pasmo Chwaniowa i Liskowate do przejścia granicznego z Ukrainą w Krościenku. Czarne znaki są wyjątkowo malowane na żółtym a nie białym podkładzie, gdyż nawiązują do barw Habsburgów. W miejscach opisanych przez Jarosława Haszka znajdują się stylizowane tablice informacyjne z cytatami z książki oraz informacją historyczną i turystyczną. W wielu miejscach na szlaku umieszczone zostały również stylizowane tablice ze szwejkowskimi sentencjami. Latem 1915 r. wojskowy eszelon wjechał przez tunel łupkowski, do ogarniętej wojną Galicji. Przez wzmiankowane w powieści Jarosława Haszka: Stary Łupków, Kulaszne i Szczawne, pociąg dojechał na stację kolejową Sanok – Główny. 15 VII 1915 r., w godzinach południowych, z wojskowego transportu wysiadła 11 Kompania Marszbatalionu N. 91 Pułku Piechoty z Czeskich Budziejowic. Szwejk opuścił Sanok w przedniej straży o godzinie wpół do szóstej wieczorem, wymaszerowując wraz z 91 pp. W kierunku na Tyrawę Wołoską, a dalej Chyrów i Lwów. Zabawne perypetie najdzielniejszego wojaka c.k. armii upamiętnia odsłonięta w 2003 r. ławeczka z Józefem Szwejkiem w Sanoku. Codziennie przysiadają się do niego tłumy turystów, robiąc sobie z nim zdjęcie i pocierając nos Józefa Szwejka, co podobno przynosi szczęście. Kolejne, najbliższe regionowi bieszczadzkiemu pomniki dobrego wojaka Szwejka znajdują się w Przemyślu, Humennem (Słowacja) i Skeliwce k. Chyrowa. (Ukraina) Przebieg tras i opisy wykonał Robert Bańkosz. Znakowania szlaku dokonało Bieszczadzkie Towarzystwo Cyklistów. Szlak został wykonany ze środków projektowych.
Szlak Rodu Beksińskich
Miejski szlak tematyczny w Sanoku poświęcony jest postaci wybitnego polskiego artysty Zdzisława Beksińskiego oraz jego rodziny, której przedstawiciele, mieszkający w Sanoku od połowy XIX w. przyczyniali się do rozwoju miasta regionu oraz sztuki i kultury polskiej. Pierwszym, zasłużonym dla miasta i regionu Beksińskim był Mateusz, który wraz z Walentym Lipińskim, uciekłszy z Kongresówki po Powstaniu Listopadowym schronił się w Galicji. Zamieszkali właśnie w Sanoku, zakładając warsztat kotlarski, którego sukcesywny rozwój dał początek lokalnemu przemysłowi. Zakład przekształcił się z czasem w Fabrykę Wagonów i Maszyn, a z niego wywodzi się współczesna Fabryka Autobusów AUTOSAN S.A. Dziadek Zdzisława Beksińskiego – Władysław był architektem miejskim i autorem wielu projektów budynków w Sanoku, w tym użyteczności publicznej. Ojciec Stanisław, jako inżynier geometra pracował w wydziale budowlanym magistratu. Także syn artysty – Tomasz wniósł ogromny wkład w kulturę polską jako dziennikarz radiowy, propagator muzyki rockowej, doskonały tłumacz klasyki filmowej z języka angielskiego na polski. Szlak przebiega przez 10 punktów na terenie miasta i jest oznakowany 11 tablicami informacyjnych w formie sztalug malarskich. Stoją one obok Muzeum Historycznego, w którym znajduję się galeria Beksińskiego, w miejscu, gdzie stał dom jego rodzinny, na cmentarzu, gdzie spoczywa Zdzisław wraz z żoną i synem, gimnazjum i liceum do którego uczęszczał Tomasz oraz w innych interesujących miejscach, związanych z dziejami rodu. Obok podstawowych informacji o poszczególnych mijanych obiektach tablice zawierają fotokod, dzięki któremu można zdobyć więcej wiadomości o rodzinie Beksińskich i Sanoku.
Przebieg trasy, opis i znakowanie wykonał Odział PTTK „Ziemi Sanockiej”.
SZLAKI ROWEROWE
Szlak Ikon
Turzańsk UNESCO
Rowerowy Szlak Ikon, umożliwia zwiedzenie najciekawszych przykładów architektury cerkiewnej w Bieszczadach i na ich pogórzu. Główna nić szlaku znakowana jest kolorem czerwonym. Odcinki lokalne niebieskim, zaś łącznikowe – żółtym. Korzystając z doskonałego oznakowania przy drogach głównych i lokalnych można dotrzeć do drewnianych i murowanych świątyń prawosławnych i greckokatolickich, Łemków, Bojków, Dolinian oraz mieszkańców Nadsania. W najbliższej okolicy Sanoka warto udać się w Dolinę Sanu, do jednej z najstarszych cerkwi w Polsce, położonej na szczycie góry „Dubnyk” – klasztornej świątyni w Uluczu. Trasa ta umożliwia poznanie architektury drewnianej najstarszych cerkwi regionu. Szczególne godna polecenia jest trasa Doliną Osławy. Zachowały się tu nieliczne już przykłady drewnianej architektury wschodniej Łemkowszczyzny, z których na szczególną uwagę zasługują: Rzepedź, Turzańsk (na liście UNESCO), Szczawne (cerkiew oświetlana wyłącznie świecami) Radoszyce, Morochów i leżący nieopodal, choć już w Dolinie Wisłoka – Wisłok Wielki. Szczególnie cenna była, zbudowana w 1802 r. cerkiew w Komańczy, z doskonale zachowanym ikonostasem, polichromiami i wyposażeniem wnętrza. Niestety spłonęła doszczętnie we wrześniu 2006 r. Obecna świątynia to jej wierna kopia, odtworzona z dołożeniem wszelkich starań w celu oddania charakteru tej unikatowej świątyni. Dolina Osławy posiada jeszcze jeden walor. Zachowała się tu żywa kultura wschodniej Łemkowszczyzny, stanowi już dużą rzadkość w Bieszczadach i Beskidzie Niskim. W Komańczy działa niewielkie, prywatne muzeum kultury łemkowskiej, prowadzone przez Panią Darię Boiwkę, która nie tylko przechowała do naszych czasów stroje łemkowskie z Komańczy i okolic, pochodzące z XIX i XX w., ale nadal kultywuje tradycje, haftując stroje ludowe i ikony oraz wykonując typowe dla Komańczy „krywulki” czyli ozdoby kobiece w formie kolorowych, wzorzystych kołnierzy, produkowane z koralików wielkości ziarenka maku. Warta odwiedzenia jest również działająca się w Rzepedzi pracownia Pani Haliny Kroguleckiej, wykonującej niezwykłe ikony, inspirowane lokalną tradycją.
Jedna z odnóg Szlaku Ikon podąża również w kierunku Ustrzyk Dolnych. Jest to, można powiedzieć, trzecia – w regionie bieszczadzkim „wyspa” zachowanej do dziś, niezwykle interesującej, drewnianej architektury cerkiewnej. Można tu zobaczyć bryły świątyń, uchodzących za jedne z najpiękniejszych nie tylko w Bieszczadach, ale i w Polsce. Wprawdzie wyposażenie wnętrz tutejszych świątyń rzadko zachowało się w całości, jednakże miejscowa ludność, przesiedlona tu z Sokalszczyzny w 1951 r. wykazała niezwykłą dbałość o zachowanie i estetykę bieszczadzkich cerkwi. Szczególnie interesujące architektonicznie są: Równia, Hoszów, Rabe, Smolnik nad Sanem (na liście UNESCO), Krościenko, Żłobek, Liskowate, Ustianowa, Michniowiec i Bystre. Nieźle zachowane wyposażenie wnętrza posiadają: Czarna, Rabe, Stefkowa, Liskowate i murowana cerkiew w Ustrzykach Dolnych. Wzdłuż szlaku powstają coraz liczniejsze pracownie, kultywujące lub odtwarzające dawne tradycyjne rzemiosła i sztukę oraz ekomuzea – tworzone przez miejscowe społeczności, co pozwala poznać historię i kulturę regionu bieszczadzkiego. Inicjatywę tą podjęła również strona słowacka, która opracowała Szlak Ikon dla regionu sninskiego. Inicjatorem tych prac był Josef Talarovic z D.O. Feniks Snina. Słowacy wydali również swoje foldery o drewnianych cerkwiach tej części kraju.
Przebieg tras i opisy wykonał Robert Bańkosz. Znakowania szlaku dokonało Bieszczadzkie Towarzystwo Cyklistów. Szlak został wykonany ze środków projektowych.
Szlak Przygód Dobrego Wojaka Szwejka – R 63
Szlak ten, jest szlakiem międzynarodowym R63, znakowanym znakami rowerowymi – kolorem zielonym. Przebiega od granicy państwowej ze Słowacją w Radoszycach, do granicy państwowej z Ukrainą w Krościenku. Wykonany jest również łącznik z Przemyśla do granicy Państwowej w Medyce. Na odcinku z Krościenka do Lwowa szlak został wyznakowany przez stronę ukraińską.Latem 1915 r. wojskowy eszelon wjechał przez tunel łupkowski, do ogarniętej wojną Galicji. Przez wzmiankowane w powieści Jarosława Haszka: Stary Łupków, Kulaszne i Szczawne, pociąg dojechał na stację kolejową Sanok – Główny. 15 VII 1915 r., w godzinach południowych, z wojskowego transportu wysiadła 11 Kompania Marszbatalionu N. 91 Pułku Piechoty z Czeskich Budziejowic. Szwejk opuścił Sanok w przedniej straży o godzinie wpół do szóstej wieczorem, wymaszerowując wraz z 91 pp. W kierunku na Tyrawę Wołoską, a dalej Chyrów i Lwów. Dziś, zabawne perypetie najdzielniejszego wojaka c.k. armii upamiętnia odsłonięta w 2003 r. ławeczka z Józefem Szwejkiem w Sanoku. Codziennie przysiadają się do niego tłumy turystów, robiąc sobie z nim zdjęcie i pocierając nos Józefa Szwejka, co podobno przynosi szczęście. Kolejne, najbliższe regionowi bieszczadzkiemu pomniki dobrego wojaka Szwejka znajdują się w Przemyślu, Humennem (Słowacja) i Skeliwce k. Chyrowa. (Ukraina) Rokrocznie odbywa się międzynarodowy, rowerowy rajd „Szlakiem Dobrego Wojaka Szwejka”. Początkowo wiódł z Ukrainy, przez Polskę na Słowację. W ostatnich latach został przedłużony na Węgry. Głównym organizatorem rajdu jest Bieszczadzkie Towarzystwo Cyklistów. Przebieg tras i opisy wykonał Robert Bańkosz. Znakowania szlaku dokonało Bieszczadzkie Towarzystwo Cyklistów. Po stronie polskiej szlak został wykonany ze środków projektowych.
Szlak Nadsańskich Umocnień
Szlak Nadsańskich Umocnień zaczyna się w Solinie, i przebiega wzdłuż Sanu, umożliwiając zwiedzenie umocnień II. wojennych radzieckich tzw. „Linia Mołotowa” i niemieckich z „GranicznegoRejonu Umocnionego Galicja.” Szlak rowerowy znakowany jest znakami czarnymi, w pobliżu obiektów znajdują się strzałki z odległością do obiektu i azymuty. Dłuższe odcinki dojściowe od głównego szlaku do obiektu znakowane są znakami czarnymi szlaku pieszego. Szlak został szczegółowo opisany na odcinku: Solina – Lesko – Sanok – Dynów – Bachów. Na szlaku znajdują się 3 Punkty Oporu: Lesko, Załuż i Sanok-Olchowce oraz umocnienia polowe na północ od Sanoka i na południe od Leska. Zachowały się również 3 schrony poniemieckie: 2 w Sanoku, w Zagórzu, Weremeniu i Huzelach. W miejscowości Załuż k. Sanoka znajduje się jedyny, zachowany, słowacki cmentarz wojenny z 1941 r. W Sanoku miały miejsce dwie, duże rekonstrukcje historyczne „Barbarossa 1941 r.” ukazujące toczone pod Sanokiem walki niemiecko-słowacko-sowieckie z lipca 1941 r.Przebieg tras i opisy wykonał Robert Bańkosz. Znakowania szlaku dokonało Bieszczadzkie Towarzystwo Cyklistów. Szlak został wykonany ze środków projektowych.
Szlak „Prawem i Lewem po Ziemi Sanockiej”
Szlak rowerowy „Prawem i Lewem po Ziemi sanockiej” powstał z inicjatywy Muzeum Historycznego w Sanoku. Kanwą inicjatywy są dzieje szlachty sanockiej przełomu XVI i XVII w. Nazwa szlaku została zaczerpnięta z nieocenionego dzieła Władysława Łozińskiego właśnie pod tytułem ”Prawem i Lewem”. Celem tej idei jest wykorzystanie legendy sławnych kondotierów ziemi sanockiej takich jak Dydyńscy czy Aleksander Józef Lisowski twórca osławionych Lisowczyków. Szlak przebiega wzdłuż Sanu, poczynając od sanockiego zamku, po zamek w Dąbrówce Starzeńskiej. Trasa szlaku: Sanok – Muzeum Historyczne, Dydnia, Niewistka (miejsce urodzenia najsłynniejszego, polskiego kondotiera Jacka Dydyńskiego, nazywanego „Czarną Szablą) Dąbrówka Starzeńska, gdzie zachował się ruiny zamku należącego do słynnego, szlacheckiego watażki Stanisława Stadnickiego – nazywanego „Diabłem Stadnickim”. W kolejnych latach planowane jest przedłużenie szlaku do stolicy kolejnej ziemi – Przemyśla oraz na południe, na Słowację, gdzie pomiędzy Stropkowem a Humennem doszło do jednej z najważniejszych bitew XVII stulecia, podczas której po raz pierwszy odsunięte została od Wiednia groźba zdobycia go przez siedmiogrodzkiego księcia Gabora Bethela. W bitwie, do której doszło 23 listopada 1619 r., 10 tysięczny odział Lisowczyków pod dowództwem Walentego Rogawskiego rozgromił korpus Jerzego Rakoczego, wychodząc na tyły wojsk siedmiogrodzkich i zmuszając je do odstąpienia spod Wiednia. Wydarzenie to, zostało nazwane przez historyków „Pierwszą Odsieczą Wiednia”. Muzeum Historyczne w Sanoku, podjęło się organizacji imprez i pokazów historycznych, wykorzystujących staropolskie dzieje ziemi sanockiej i przemyskiej, które były inspiracją dla XIX i XX w.polskich pisarzy i poetów. W Sanoku działa grupa rekonstrukcji historycznej w klimacie XVII w. „Scutum” oraz Pracownia Rekonstrukcji Historycznych „Amictus” wykonująca stroje historyczne z różnych epok. Autorem koncepcji jest Muzeum Historyczne oraz w Sanoku. Znakowania dokonało Bieszczadzkie Towarzystwo Cyklistów.
SZLAKI WODNE
Błękitny San
Szlak Wodny „Błękitny San” umożliwia spływ sanem od Zwierzynia, przez Lesko, Sanok, Dynów, Przemyśl, Jarosław, Ulanów do ujścia rzeki do Wisły. Został oznakowany znakami szlaków wodnych i opisany w formie przewodnika. Autorem Szlaku jest Podkarpacka Organizacja Turystyczna. Autorem przewodnika jest Marek Lityński.
SZLAKI SAMOCHODOWE
Szlak Architektury Drewnianej
Szlak Architektury Drewnianej jest szlakiem drogowym, który obejmuje obiekty architektury drewnianej sakralnej i świeckiej położone na terenie Województwa Podkarpackiego oraz sąsiednich województw. Szlak znakowany jest znakami drogowymi: E 22a, E 22b oraz E 22 c. Jest to jedno z największych działań tego typu w kraju, do którego przyłączyły się województwa: małopolskie, podkarpackie i śląskie. Twórca koncepcji i jej realizatorem jest Polska Organizacja Turystyczna. Łączna sieć zaproponowanych tras w ramach tego szlaku wynosi 3037 km. 9 spośród tras o długości 1202 km znajduje się na terenie naszego województwa.. Łącznie, szlak obejmuje aż 448 obiektów, z czego 127 to zabytki z Województwa Podkarpackiego. 6 z podkarpackich obiektów zostało wpisane na światową listę dziedzictwa UNESCO: kościół w Haczowie,(XV w. – powiat brzozowski) najstarszym i największym, halowym, drewnianym kościołem w Polsce, zespół plebański w Bliznem z drewnianą świątynią z XVI w. – powiat brzozowski oraz unikatową polichromią, cerkiew w Chotyńcu (pocz. XVII w.), cerkiew w Radrużu (XVI w.) i w regionie bieszczadzkim: cerkiew łemkowska w Turzańsku (pocz. XIX w. – powiat sanocki) i bojkowska w Smolniku nad Sanem (XVIII w. – powiat bieszczadzki). Cztery z tras województwa podkarpackiego przebiegają w regionie bieszczadzkim: trasa nr II – „Sanocko-dynowska”, trasa nr III „Ustrzycko-leska” oraz trasa nr IV – ”Sanocko-dukielska”. Przy obiektach ustawione zostały tablice informacyjne w trzech językach, zaś przy drogach kierunkowskazy zgodne z Kodeksem Drogowym.
Szlak Rodowych Gniazd Lubomirskich
Szlak Rodowy Gniazd Lubomirskich, opracowany przez muzeum w Stalowej Woli oraz Podkarpacką Regionalną Organizację Turystyczną. Obejmuje on miejsca związane z rodem Lubomirskich, począwszy od Rzeszowa przez Przemyśl. Lwów po Starą Lubownię i Podoliniec na Słowacji. Na naszym terenie znajdują się na nim dwa m miejsca: Sanok i Lesko, ze względu na powiązania rodu z tutejszymi zamkami. Podążając przez region, możemy zatem spotkać przy wjeździe do Sanoka i Leska tablice z piktogramami zabytków w tej miejscowości i logiem szlaku, którym jest herb rodu „Szreniawa”. Tablice wykonane są zgodnie z Kodeksem Drogowym jako znaki informacji turystycznej w kolorze brązowym.
Szlak Naftowy
Szlak drogowy, prezentujący obiekty związane z dziejami przemysłu naftowego w Galicji. Biegnie z Województwa Małopolskiego, przez Województwo Podkarpackie na Ukrainę. Szlak nie posiada indywidualnego oznakowania, a jedynie tablice informacyjne w niektórych miejscowościach. Na terenie Sanoka należy do niego sektor historii przemysłu naftowego w Muzeum Budownictwa Ludowego oraz budowle na terenie miasta, związane z dziejami tego przemysłu. Autorem i wykonawcą szlaku jest Lokalna Organizacja Turystyczna „Beskid Niski”.
Szlak Chasydzki
Szlak Chasydzki jest koncepcją polegającą na stworzeniu międzynarodowego szlaku turystycznego – kulturowego, który łączy miejscowości Polski południowo-wschodniej i krajów z tym obszarem sąsiadujących, w których zachowały się zabytki kultury żydowskiej. Partnerami Fundacji w realizacji projektu są samorządy terytorialne oraz organizacje pozarządowe. Aktualnie Szlak Chasydzki obejmuje 24 miejscowości z terenu województwa podkarpackiego i lubelskiego. Głównym punktem Szlaku Chasydzkiego jest Centrum „Synagoga” znajdujące się w Zamościu. Znajduje się tu między innymi centrum informacyjne szlaku. Szlak nie został wyznakowany w terenie, lecz zostały wydane publikacje poświęcone poszczególnym miejscowością na szlaku. pomysłodawcą szlaku w Sanoku i regionie bieszczadzkim jest Arkadiusz Komski. W 2011 r. miało miejsce szczególne wydarzenie dla kultury żydowskiej, polskiej i lokalnej. Dokonano rekonstrukcji słynnej synagogi z Gwoźdźca, przeznaczonej dla Muzeum Kultury Żydów w Warszawie. Prace te wykonano korzystając z warsztatów i fachowców sanockiego Muzeum Budownictwa Ludowego.
Ścieżka Dydaktyczna
Tekst: Robert Bańkosz Zdjęcia: Robert Bańkosz, Grafiki: BTC
Linki:
http://fodz.pl/?d=5&id=32&l=pl
http://fodz.pl/?d=2&id=537&l=pl
